W kolejnej odsłonie cyklu prezentujemy książkę „Kartki historyczne i literackie”, której autorem jest Aleksander Kraushar (1843-1931) - urodzony w zasymilowanej rodzinie żydowskiej adwokat, historyk, publicysta, poeta, działacz kulturalno-oświatowy, a także członek Towarzystwa Historycznego we Lwowie i współzałożyciel Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie (powstało w 1906 r.).
Po wybuchu Powstania Styczniowego działał w tajnej prasie. Redagował dział „Wiadomości z pola bitwy” w półurzędowym organie Rządu Narodowego „Niepodległość” oraz był redaktorem tajnego czasopisma „Prawda”. Po ukończeniu studiów w Szkole Głównej podjął praktykę adwokacką, ale równocześnie przeglądał zasoby archiwów krajowych i zagranicznych, publikując wiele prac źródłowych z historii Polski (w tym także o historii Żydów polskich). Opowiadał się za asymilacją ludności żydowskiej. W 1903 r. przeszedł wraz z żoną na katolicyzm. Dnia 5 sierpnia 1921 r. został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

W swej twórczości historyczno-publicystycznej używał również pseudonimu „Alkar” i kryptonimów A.; Al. K.; Al. Kr.; Aleks. K-r. Uznanie, jakim cieszył się Kraushar wśród profesjonalnych historyków doceniających źródłową wartość jego prac mimo ich niedostatków warsztatowych, sprawiło, że pisarz w latach 1911–1931 był prezesem Towarzystwa Miłośników Historii oraz członkiem kilku towarzystw naukowych. Ponadto był popularną postacią w życiu kulturalno-towarzyskim Warszawy i bywalcem salonów literackich. Publikacja „Kartki historyczne i literackie” składa się z następujących części: „Poselstwo Jakóba [pisownia oryginalna] Śmiarowskiego do Bohdana Chmielnickiego pod oblężony Zamość w r.1648”, „Dramat rodzinny”, „Piotr Wężyk Widawski satyryk XVI w. Mniej znana kartka z dziejów literatury”, „Sylwetki literackie z niedawnej przeszłości. Wspomnienia”. Książka została wydana w krakowskiej filii wydawnictwa „Gebethner i Spółka”.

Rodzina Gebethnerów przybyła na ziemie polskie w  XVII w. z Niemiec. Gustaw Adolf Gebethner (1831–1901) odbywał praktykę księgarską u Rudolfa Friedleina, gdzie poznał swego przyszłego wspólnika Roberta Wolffa. 4 września 1857 r. Gustaw Adolf otrzymał zezwolenie Zgromadzenia Kupców na założenie księgarni. W listopadzie 1857 r. w kordegardzie pałacu Potockich (obok Hotelu Europejskiego) na Krakowskim Przedmieściu (pod numerem 15) z inicjatywy Gustawa Gebethnera i Roberta Wolffa została otwarta księgarnia pod szyldem „Gustaw Gebethner i spółka”. Była to księgarnia naukowa, ze sztycharnią nut, od 1872 r. występująca pod nazwą: „Gebethner i Wolff”. Firma przetrwała w tym miejscu do 1939 r. Od 1884 do 1922 przedsiębiorstwo otwierało swoje oddziały w innych miastach Polski – Kraków, Lublin, Łódź, Poznań, Zakopane. Firma wydawnicza „Gebethner i Wolf” współpracowała z drukarnią Władysława Ludwika Anczyca, jedną z najstarszych drukarni dziełowych w Polsce (założonej w 1870 r.), a mieszczącej się w Krakowie – początkowo przy ul. Starowiślnej, a od 1882 r. przy ul. Kanoniczej. I właśnie spod pras tej drukarni, wówczas zarządzanej przez Jana Gadowskiego, wyszła w 1894 r. publikacja „Kartki historyczne i literackie” – o czym świadczy wpis na odwrocie karty tytułowej. Książka ta była rozprowadzana zarówno na terenie zaboru rosyjskiego (koszt: 1 rubel 50 kopiejek), jak i zaboru austriackiego (koszt: 385 marek). Opisywana książka zawiera na swoich kartach dwa rodzaje pieczęci – prostokątną z napisem: „Związek robotników przemysłu chemicznego w Polsce. Grupa miejscowa: Górka”, a także owalną z napisem: Biblioteka Zw. Zaw. Cem. GÓRKA” [Biblioteka Związku Zawodowego Cementowni GÓRKA].