Aktualności
Ze starej półki Biblioteki w Trzebini
Dodano:
Przedmiotem 12. odsłony cyklu „Ze starej półki i Biblioteki w Trzebini” jest książka Wiktora Gomulickiego (1848-1919) pt. „Pamiątki Kościuszkowskie”. Ten polski poeta, eseista, powieściopisarz (m.in. autor powieści dla młodzieży „Wspomnienia niebieskiego mundurka”) oraz badacz historii Warszawy i kolekcjoner był zarazem jednym z czołowych twórców polskiego pozytywizmu. Był także polskim patriotą, który w 1869 roku – będąc na trzecim roku studiów prawniczych w Szkole Głównej w Warszawie – zdecydował się przerwać naukę w momencie, gdy jego szkoła została przekształcona w uniwersytet rosyjski. w 1911 roku skazany na rok twierdzy za napisanie przedmowy do opowiadania Adama Mickiewicza (kary nie odbył dzięki amnestii dla przestępców politycznych). Patriotyzm Wiktora Gomulickiego przebija także na każdym kroku z publikacji „Pamiątki Kościuszkowskie”, która rozpoczyna się od słów: „Tylko naród zwyrodniały, nikczemny lub przez charłactwo przyrodzone na wygaśnięcie skazany, może znosić ucisk przemocy bez protestu. Takim narodem Polacy nie są i nigdy nie będą.”
Niektóre domy aukcyjne podają, że „Pamiątki Kościuszkowskie”, wydane w 1925 roku, stanowią drugie wydanie książki, która w 1917 roku ukazała się pod takim samym tytułem nakładem Spółki Wydawniczej "Ostoja”. Należy jednak podkreślić, że oba wydania różnią tytułami rozdziałów i tekstem początkowym. W wydaniu z 1917 r. mamy nagłówki: „Kościuszko i Mickiewicz”, „Najpiękniejsze słowo o Kościuszce”, „Francja – Kościuszce”, „Kościuszko artysta i publicysta”, „Ordynans, który go nie doszedł”, „Serce Kościuszki”, „Kościuszko w Warszawie”, „Kościuszko i książę Józef”. Natomiast tekst publikacji z 1925 r. został podzielony następująco: „Rewolucja Kościuszkowska”, „Serce Kościuszki”, „Kościuszko artysta i pacyfista”. Brak dostępu do pełnego wydania z 1917 r. uniemożliwia pełną ocenę różnic w tekście, ale jeśli publikacja z 1925 roku stanowi wydanie drugie, to jest ono całkowicie przeredagowane. Za redakcję wydania z 1925 roku odpowiadał Ignacy Płażewski, redaktor i wydawca serii „Bibljoteka Domu Polskiego”, w ramach której ukazało się dzieło Gomulickiego (R.1, t.23). Ignacy Płażewski (1899-1977) był członkiem tajnego harcerstwa, uczestnikiem walk 1918-1920 i absolwentem Szkoły Nauk Politycznych w Warszawie. Pod względem zawodowym to fotograf, historyk i wydawca „Bibljoteki Domu Polskiego”, czyli najtańszej polskiej książki w prenumeracie. Dopiero podczas II wojny światowej – pozbawiony zawodu wydawcy – zajął się profesjonalnie fotografią. Wychodząca w 1925 roku „Gazeta Nowska” (numer z 25 czerwca) reklamowała publikacje „Bibljoteki Domu Polskiego” (mieszczącej się w Warszawie przy ul. Nowowiejskiej 27) jako „książki dla każdego”, „wprowadzające czytelnika w bogactwo naszej literatury narodowej, dające rzeczy najcenniejsze, stanowiące o polskiej wielkości kulturalnej i cywilizacyjnej”. Seria „Bibljoteka Domu Polskiego” ukazywała się trzy razy w miesiącu (10, 20, 30), a koszt w prenumeracie rocznej – 36 tomów – wynosił 14 złotych. Można było też zamówić tańsze wersje – kwartalną (3,60 zł) lub półroczną (7,20 zł). Projekt okładki książki „Pamiątki Kościuszkowskie”, wydanie z 1925 r., powstał w Atelier "Grafik" w Warszawie, specjalizującym się w profesjonalnym projektowaniu okładek książek, a druku publikacji dokonała „Drukarnia Polska” w Warszawie, mieszcząca się wówczas przy ulicy Szpitalnej 12. Drukarnia ta powstała w latach 1915-1920 – z połączenia kilku firm – i działała początkowo jako „Drukarnia Polska Braci Straszewiczów”, a później funkcjonowała pod nazwą "Drukarnia Polska. Spółka Akcyjna Zakładów Graficznych”. Wspomniana warszawska drukarnia mieściła się kolejno pod adresami: ul. Leszno 112, potem ul. Czackiego 3/5, a ostatecznie ul. Szpitalna 12 . W 1939 nastąpiło zniszczenie wyposażenia drukarni, a po 1945 r. jej formalna nacjonalizacja. Na publikacji „Pamiątki Kościuszkowskie” znajdującej się w trzebińskiej bibliotece (wyd. 1925) znajdują się następujące dwa rodzaje pieczęci: prostokątna z napisem „Związek robotników przemysłu chemicznego w Polsce. Grupa miejscowa: Górka” – a także owalna z napisem „Związek Zawodowy Rob. i Prac. Przem. Bud. i Ceram. i Pokr. Zaw. w Polsce. Oddział Cement. w Górce” [Związek Zawodowy Robotników Pracowników Przemysłu Budowlanego, Ceramicznego i Pokrewnych Zawodów w Polsce. Oddział Cementownia w Górce].
Do zasobów Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka w Trzebini omawiany egzemplarz trafił w momencie likwidacji biblioteki zakładowej ZSO „Górka” (pocz. lat 90. XX w.) i przekazania jej zbiorów do miejskiej książnicy.